Değer Kaybı Dosyasında Talep Edilebilecek Alacak Kalemleri

Trafik kazasına karışan aracın onarılmış olması, mağdurun zararının tümüyle giderildiği anlamına gelmez. Türk Borçlar Kanunu'nun haksız fiile ilişkin hükümleri uyarınca zarar veren, mağdurun malvarlığında meydana gelen eksilmenin tamamından sorumludur (TBK m. 49 vd.). Tam tazmin ilkesi gereği amaç, mağdurun malvarlığını kaza hiç meydana gelmemiş gibi eski hâline getirmektir. Onarım masrafının karşılanması bu amacın yalnızca bir kısmını sağlar; geriye çoğu zaman bağımsız birden fazla alacak kalemi kalır.

Değer kaybı nedir?

Araç değer kaybı, kaza sonucu hasar gören ve usulüne uygun biçimde onarılan aracın, ikinci el piyasasında hasarsız emsaline kıyasla uğradığı değer azalmasıdır. Onarım teknik olarak kusursuz yapılsa dahi, araç artık "hasar kaydı bulunan" bir araç hâline gelir ve bu kayıt, alıcı nezdinde ödenmek istenen bedeli düşürür. Yargıtay yerleşik içtihatlarında bu azalmayı, onarımla giderilemeyen ve bizzat kaza olgusundan kaynaklanan gerçek bir zarar olarak nitelendirmekte; tazmini için aracın piyasa değerinde fiilen bir düşüşün gerçekleşmiş olmasını yeterli görmektedir.

Değer kaybı, hasar bedelinin belirli bir yüzdesi üzerinden hesaplanmaz. Esas alınan ölçüt, aracın kaza tarihindeki hasarsız rayiç değeri ile onarım sonrası kazandığı rayiç değer arasındaki farktır; yani gerçek zarardır. Bu nedenle aynı hasar kaydı, düşük değerli bir araçta cüzi bir tutara, yüksek değerli bir araçta çok daha yüksek bir tutara karşılık gelebilir. Aracın yaşı, kilometresi, markası, hasarın niteliği ve etkilenen parçaların aracın orijinalliğini ne ölçüde bozduğu, bilirkişi incelemesinde birlikte değerlendirilir. Geçmişte cam, tampon gibi münferit parça değişimleri çoğu kez kapsam dışı bırakılırken, bugünkü uygulamada aracın orijinal yapısını etkileyen her müdahale değer kaybı hesabına dâhil edilebilmektedir.

Hasar farkı

Uygulamada sıkça gözden kaçan bir diğer kalem hasar farkıdır. Sigorta şirketince onarım için ödenen tutar, çoğu zaman aracın gerçek onarım bedelini ya da eksper raporundaki gizli hasarları tam olarak karşılamaz. Ödenen bedel ile fiilen katlanılan onarım maliyeti arasındaki bu bakiye, gerçek zarar ilkesi çerçevesinde ayrıca talep edilebilir.

Araç mahrumiyet bedeli ve ticari kazanç kaybı

Aracın onarımda geçirdiği süre boyunca kullanılamamasından doğan zarar, araç mahrumiyet bedeli olarak istenebilir. Bu kalemin önemli bir özelliği, kural olarak zorunlu mali sorumluluk sigortasının teminatı dışında kalması ve doğrudan kusurlu sürücüye veya onun sorumluluk sigortacısına yöneltilmesi gerekliliğidir. Bu yönü bilinmediğinden, mahrumiyet bedeli pek çok dosyada hiç ileri sürülmeden kalır.

Ticari araçlar bakımından ise tablo daha ağırdır. Taksi, servis, kamyon gibi gelir getiren bir aracın atıl kaldığı her gün, sahibi yönünden somut bir ticari kazanç kaybı doğurur. Bu kayıp, defter kayıtları ve emsal kazanç verileriyle belgelendiği ölçüde bağımsız bir kalem olarak dosyaya eklenebilir.

Değerlendirme

Değer kaybı talebi, kural olarak zarar ve failin öğrenildiği tarihten itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir; bu süre dosyanın akıbeti bakımından belirleyicidir. Görüldüğü üzere değer kaybı, tek başına ele alınması gereken bir kalem değildir. Kocaeli'de değer kaybı avukatı desteğiyle dosya bütüncül biçimde kurgulandığında; hasar farkı, araç mahrumiyeti ve ticari kazanç kaybı kalemleri birlikte değerlendirilir ve talep edilebilecek toplam tazminat çoğu zaman ilk düşünülenin oldukça üzerinde çıkar.